الشيخ محمد رضا المظفر ( مترجم وشارح : على محمدى )
48
أصول الفقه ( شرح اصول فقه ) ( فارسى )
الاحتياط . آنگاه اگر دلالت اين اخبار بر احتياط كامل باشد ، اين روايات بيانيّت پيدا مىكنند ؛ و اذا جاء البيان ارتفع عدم البيان . آنگاه نوبت به قانون قبح عقاب بلا بيان نمىرسد ؛ چون اين اخبار برآن قاعده ورود پيدا مىكنند و موضوع آن قاعده را كه بيانى باشد نابود مىكنند . اصوليان از اين دسته اخبار جوابهاى متعددى دادهاند كه شيخ انصارى رحمه اللّه در رسائل ، حدود ده جواب را نقل مىكند كه برخى مقبول و برخى مردود است . مهمترين جواب اين است كه : اخباريان توسط اين اخبار درصدد اثبات وجوب شرعى و مولوى احتياط هستند و اصوليان مىگويند : اين اوامر ارشادى هستند و صلاحيت ندارند كه بيان بر حكم شرعى باشند . در نتيجه قانون مسلّم قبح عقاب بلا بيان را كه از قوانين مورد قبول اخبارى و اصولى است از بين نمىبرد . توضيح ذلك : مقدمه : در شرع مقدس اسلام دو دسته اوامر و نواهى وجود دارد : اول . اوامر مولوى و شرعى كه عبارتاند از اوامرى كه از مولى بما هو مولى و از شارع بما هو شارع صادر شدهاند ؛ از قبيل « اقيموا الصلاة » ، « آتوا الزكاة » ، « جاهدوا فى سبيل اللّه » و . . . دوم . اوامر ارشادى و آنها عبارتاند از اوامرى كه از شارع بما هو احد العقلاء بل رئيسهم بل خالق العقل صادر شده و مكلف را به خواصى كه در ارتكاب يك فعل از نفع يا ضرر وجود دارد ارشاد مىكند ؛ نظير اوامر طبيب به مريض كه بالاجماع ارشادى است . تفاوتهاى اين دو قسم : الف . اوامر مولوى مؤسس و بنيانگذار حكم جديد است كه اگر بيان شارع نبود عقل حكمى نداشت ، ولى اوامر ارشادى مؤكد حكم عقل است . به عبارت ديگر اوامر ارشادى در موارد مستقلات عقلى است ؛ يعنى موردى كه العقل مستقل به ولى شارع هم از باب تأكيد گفته است . ب . اوامر مولوى استقلالا موافقتش داراى ثواب و مخالفتش داراى عقاب است ، ولى اوامر ارشادى ثواب و عقاب علىحدهاى ندارد ، به غير از همان ضررها يا منافعى كه در ارتكاب خود عمل وجود دارد و عقل هم بدان حكم مىكند . ج . در اوامر مولوى غالبا حكمت حكم بيان نمىشود ، بلكه صرف تعبد است ؛ ولى